TÜRKİSTAN'IN MİLLÎ MÜCADELESİ

Peygamber Efendimizin amcasının oğlu Kusem bin Abbas Hazretlerinin Özbekistan'ın Semerkant şehrindeki türbesinin bulunduğu Şâh-ı Zinde türbeler topluluğu.

Türkistan, geniş bir coğrafyanın adı olup bugünkü Kazakistan, Kırgızistan, Özbekistan, Tacikistan, Türkmenistan ve Doğu Türkistan'ı içine almaktadır. Timur İdaresi (14. asrın sonu ve 15. asrın başlangıcı) altındaki Türkistan İmparatorluğu; bugünkü Azerbaycan, Ermenistan, Gürcistan, İran ve Hindistan’ın bir kısmını içine alıyordu.⁽¹⁾ 18 ve 19. yüzyıllarda işgal öncesi bu coğrafyada; Buhara Emirliği, Hive ve Hokand/Kokand hanlıkları, Türkmen bölgesi ile Doğu Türkistan bulunuyordu.⁽²⁾

Medeniyetimizin temelleri bu coğrafyada atılmıştır. Peygamber Efendimiz'in amcası Hazreti Abbas'ın oğlu Kusem bin Abbas (v. 676), Semerkant Seferi'ne katılmış ve şehid olmuştur.⁽³⁾ Semerkant'ta Şâh-ı Zinde (Yaşayan Sultan) diye bilinen bu sahabinin cihat aşkı ile zulme karşı duruşu Türkistan mücadelesinde ilham kaynağı olmuştur.

Hârizmî (v. 847), İmâm-ı Buhârî (v. 870), İmâm-ı Tirmizî (v. 892), İmâm-ı Mâturîdî (v. 944), İbn Sîna (v. 1037), Bîrûnî (v. 1061), Hâce Ahmed-i Yesevî (v. 1166), Abdülhâlik-ı Gucdüvânî (v. 1220), Ârif-i Rivgerî (v. 1236-1237), Mahmud-ı İncirfağnevî/Fağnevî (v. 1315-1316),⁽⁴⁾ Ali-i Râmîtenî (v. 1321), Muhammed Baba Semmâsî (v. 1353-1354)^(5). Emir Külâl (v. 1370), Şâh-ı Nakşbend (v. 1389), Uluğ Bey (v. 1449), Ali Kuşcu (v. 1474), Hâce Ubeydullâh-ı Ahrâr (v. 1490) gibi ilim ve irfan sahibi büyük şahsiyetler Türkistan coğrafyasında yetişmiştir. Anadolu’nun manevi önderlerinin bir kısmının da Türkistan kökenli olması bölgenin tarihî ve kültürel önemini daha da artırmaktadır.

7 Şubat 1337/07.02.1921 tarihli TBMM reisinin de imzasının bulunduğu arşiv vesikasında; "Türkistan’ın Semerkant vilayetinin Koşdeğirmen kazası ahalisinden olup Burdur’a gelen İmamzâde Hacı Abdullah’ın Osmanlı Devleti tabiiyetine kabul edildiği" bildirilmektedir.⁽⁶⁾ Günümüzde Özbekistan sınırları içinde yer alan Semerkant’ın bağlı olduğu bölgenin, 1921 yılında dahi Osmanlı yönetimi tarafından “Türkistan” olarak adlandırılması ve Türkistan’dan gelen kişilerin Osmanlı tebaasına kabul edilmesi dikkat çekicidir.

1991 yılından sonra yeni kurulan Türk devletleri sayesinde her zaman gündemde olan Türkistan’la ilgili programlar düzenlenmiştir. 2004 yılında Kırgızistan’ın Başkenti Bişkek’te düzenlenen Türk Uygarlıkları Kongresi’nde Osmanlı Devleti’nin Türkistan bölgesi ile olan münasebetleri dile getirilmiş ve bununla ilgili Osmanlı Arşivi vesikalarından oluşan bir sergi düzenlenmiştir.⁽⁷⁾

Pîr-i Türkistan Ahmed-i Yesevî Külliyesi ve civarı.

Rus ve Çin İşgali Altında Bulunan Müslümanların Mücadeleleri

Hz. Ömer (H. 22 /643)’in halifeliği döneminde 7. asırda başlayan Kafkasya’ya yönelik fetih hareketi, Hz. Osman ve Emeviler döneminde devam etmiştir. Abbâsîler IX. yüzyılın ikinci yarısında Kafkasya’ya hâkim olmuş, ancak IX. yüzyılın sonlarına doğru Abbâsîler’in bölgedeki hâkimiyeti zayıflamaya başlamıştır.

Güney Kafkasya Selçuklular tarafından fethedilirken kuzeydeki stepler Kıpçak Türkleri’nin eline geçmiştir. O yıllarda Oğuz ve Kıpçak aşiretleri Kafkasya’ya yerleştiler. Kafkasya daha sonra Moğollar, İlhanlılar, Altın Orda, Timur, Şirvanşahlar, Karakoyunlular, Akkoyunlular ve Safevîlerin hakimiyeti altına girdi.

XVI. yüzyılın ikinci yarısından sonra Osmanlı Devleti’nin Kafkasya’da İran ve Ruslarla çeşitli mücadeleleri olmuştur. 18. Asrın sonlarına doğru Kafkasya’da bağımsız hanlıklar ortaya çıktı. 19. yüzyılın başlarında özellikle 1804-1813, 1826-1828 Rus-İran ve 1828-1829 Rus-Osmanlı savaşları sonucunda Dağıstan ve Güney Kafkasya’nın tamamı Rusya’nın esareti altına girdi.

Rus işgaline karşı Kafkasya'da da mücadele verilmiştir. Gazavât Harekâtı ile Müslümanlar zulme karşı direnmişlerdir. 1783'te başlayan harekât, 1859'da duraklamış ve bu tarihten sonra muhacirler akın akın Anadolu'ya gelmişlerdir. Osmanlı Devleti, muhacirlerin iskânı için ilk defa dış borç almak zorunda kalmıştır.

1437'de kurulan Kazan Hanlığı; birkaç defa işgal tehlikesi atlatsa da bölgenin tamamen Rus hakimiyetine geçmesi XVI. yüzyılın sonlarını bulmuştur. 1783'te Kırım'ın işgali sonrası Kırım'dan Anadolu'ya 1792-1793, 1802-1803, 1812-1813, 1828-1829, 1853-1856 ve 1877-1878 yıllarında akın akın göçler olurken bir kısım Kırım halkı da vatanlarında kalmışlardır.⁽⁸⁾

Rus istilâsı sırasında Türkistan'da; Buhara Emirliği ile Hokand ve Hîve hanlıkları bulunuyordu. Hokand 1865’te, Buhara 1868’de, Hîve ise 1873’te Ruslar tarafından işgal edildi. İşgalden sonra Ruslar, başşehri Taşkent olan Türkistan Umumi Valiliği’ni kurdu. Türkistan coğrafyasının Ruslar tarafından işgali, halkı endişeye düşürmüş ve yeni arayışlar başlamıştır. Rus Çarlığı’nın Türkistan’ı kontrol altına almasından sonra vatanlarını işgalden kurtarmak isteyenler millî birlik kurmak için harekete geçmişlerdir. Bölgedeki Müslümanlar; Rusya ve Çin tarafından zulme uğramış, ancak Türkistan’daki var olma ruhu kaybolmamıştır. 

Pîr-i Türkistan Ahmed-i Yesevî yolunda yürünerek yapılan mücadeleler neticesinde Kazakistan, Kırgızistan, Özbekistan, Tacikistan ve Türkmenistan gibi devletler ortaya çıkmıştır. Rusya ve Çin baskısı altındaki topraklardaki Müslümanlar hürriyete hasrettir. Doğu Türkistan'dan yükselen feryatlar ciğerlerimizi dağlamakta olup maneviyat ikliminde bulunduğumuz şu günlerde kardeşlerimiz, dua ve yardım beklemektedirler.

----