Nezaket Üzerine Birkaç Kelam |Tuğba Kayaer

Geçenlerde "Nezaket üzerine bir yazı yazmak lazım," diye konuşan bir toplukta bulundum. İllaki böyle yazılar vardır. Hatta siz de okumuşsunuzdur. Bana kimse "Sen yaz," demedi ama o an ben, bu cümleyi zihnime not ettim. Evet, bunun üzerine yazmalıyım diye düşündüm. 

Nezaket kelimesinin sözlük anlamı tam olarak; başkalarına karşı saygılı olma ve kibar davranma hali veya bizzat incelik anlamına gelmektedir. Nezaketi günlük hayatımızda her an, her durumda takınmamız gereken bir tavır olarak nitelendirebiliriz. Hatta çocuklarımıza miras bırakmamız gereken en önemli özelliktir diyebiliriz. Bu son cümleyle söylemek istediğim; çocuklarımızın, söylediklerimizden çok yaptıklarımızı taklit ettiği, yani bizleri örnek aldığı gerçeğidir. Nezaket sahibi bir anne ve babanın evlatlarının da nazik olma ihtimali, diğer bütün ihtimallerden fazladır. 

Anaokulu ve ilkokul çağı çocukları için hazırlanan setlerde bu durumun sıklıkla işlendiğini görürüz. Belirli bir olaydan yola çıkarak ders verme niyetiyle hazırlanmış bu metinler, eğitim-öğretim kısmında bu anlamdaki ihtiyacı gidermeye çalışıyor. Ancak bir çocuğun o metinden çıkaracağı sonucu, yine evde aldığı terbiye ve örnek aldığı davranışlar belirliyor. 

Birçok insanın bir arada bulunduğu, trafikte, otobüste, parkta veya derste; aklımıza gelebilecek her ortamda hepimizin nezakete ihtiyacı var. Bu yüzden incelikli olma, yani bir başkasının hakkını düşünerek hareket etme bütün toplumu ilgilendiriyor. O halde diyebiliriz ki; adab-ı muaşeret kurallarıyla, nezaketli olmayı birleştirdiğimizde, herkesin muhatap olmaktan memnun olacağı "zarif bir insan" profili ortaya çıkar. Toplumumuzun tam olarak böyle kişilere ihtiyacı var.

Kitabımız Kur'an-ı Kerim'de nezaket ile ilgili pek çok ayet görürüz. Mesela, İsra suresinde anne babaya "öf" bile denilmemesi gerektiğinden bahsedilmiştir. Çoğu kişinin nezaket konusunda ilk bu ayeti hatırlayacağını düşünüyorum. Örnek teşkil etmesi için ayetlerden birkaç tanesini şöyle sıralayabiliriz: 

"Kullarıma söyle, sözün en güzelini (اَحْسَنُۜ) söylesinler; yoksa şeytan aralarına girer..." (İsra, 53) 

"Rabbinin yoluna hikmetle ve güzel öğütle (وَالْمَوْعِظَةِ الْحَسَنَةِ) davet et; onlarla en güzel yöntemle tartış..." (Nahl, 125) 

"Allah'ın rahmeti sayesinde sen onlara karşı yumuşak davrandın. Eğer kaba, katı yürekli olsaydın, onlar senin etrafından dağılıp giderlerdi..." (Âl-i İmrân, 159) 

Ayrıca Ebû Hüreyre'nin (ra) rivayet ettiğine göre Resûlullah (sav) şöyle buyurmuştur: "Ben, güzel ahlâkı tamamlamak için gönderildim." (Muvatta, Husnü'l Halk, 8; Müsned, 2/381)

Bahse konu olan ayetlerden ve hadislerden yola çıkarak diyebiliriz ki; insanların sadece belli bir yaş grubunda değil, hayat boyunca nezaketli davranmak konusunda bilinçlendirilmesi gerekir. İnsan, ne olursa olsun yanlış yapabilen bir varlıktır; bugün, geçmişte veya gelecekte bu potansiyele sahibiz. Ama gelişmeliyiz. İnsanların gelişmişlik düzeyini, para ya da makam değil, nezaket kurallarına bilinçli bir şekilde uyması gösterir. 

Şu anda kime sorsak, bir başkasının nezaketsiz davranışlarını içeren olaylar dinleyebiliriz. Bu yüzden ben herhangi bir örnekten bahsetmeden, birkaç kelam paylaşmak istedim. Her zaman nazik bir tavır takındığımdan değil, lakin her durumda nezaketli davranmak istediğim için ilk olarak kendim hatırlamak ve faydalanmak üzere bu yazıyı kaleme aldım. Umarım size de bir şeyler demiştir.