YENİ BİR MEDENİYET İNŞA EDEBİLİR MİYİZ?

Toplumlara hakim olmanın, onları tarihin akışında özne kılmanın temel şartı güçlü olmaktır. Ancak bu güç, zannedildiği gibi sadece askeri veya ekonomik güçten ibaret değildir. Tarih bize gücün iki temel sütun üzerine yükseldiğini gösterir: Bunlardan biri maddi ve siyasi güç diğeri ise ilmi ve manevi güçtür.
Maddi ve siyasi olarak güçlü olan; zayıfın toprağına, servetine ve kaynaklarına şu ya da bu yolla el koyar. Zayıf toplumun nasıl üretip nasıl yönetileceğine karar verir. Maddi açıdan zayıf olan, güçlünün kurduğu düzenin figüranı olmaktan kaçamaz.

Ancak asıl derin hâkimiyet, ilmi ve manevi alanda kurulur.

İlmi ve fikri olarak güçlü olan, zayıf olanı kendine hayran bırakır. Kendi kavramlarını, doğrularını ve değerlerini üstün kılarak zayıf toplumu zihnen teslim alır. Artık o toplumda güçlünün kavramlarıyla konuşulur, güçlünün “doğru” dediği doğru, “yanlış” dediği yanlış kabul edilir. Sanattan siyasete, bilimden edebiyata kadar her alanda düşünce dünyasını güçlünün kabulleri şekillendirir.

Tarih boyunca bu iki gücü elinde tutan aktörler sürekli değişmiştir. Müslümanlar açısından tabloya baktığımızda ise acı bir gerçekle yüzleşmek zorundayız: Atalarımızın ilimle ve azimle inşa ettiği, dünyaya adaletle hükmeden o medeniyet gücünü koruyamadık. Batı medeniyeti karşısında geriledik.

Bugün Batı düşüncesinin ateist, hazcı ve materyalist temeller üzerine inşa ettiği pozitivist ve seküler medeniyet anlayışı; tüm dünyada olduğu gibi Müslüman toplumlar üzerinde de zihinsel bir hegemonya kurmuş durumdadır. Bu çöküşün sebeplerini elbette derinlemesine tahlil etmeliyiz; fakat asıl odaklanmamız gereken soru şudur: İnsanlığı hızlı bir bunalıma ve felakete sürükleyen bu gidişat karşısında ne yapacağız?

Tüm zayıflığına rağmen, Batı düşüncesinin bu hegemonyasına direnen Müslüman bir damarın varlığı, hem İslam dünyası hem de tüm insanlık adına büyük bir şanstır. O halde hayati soruyu soralım: Yeniden bir medeniyet inşa etmemiz ya da var olan medeniyetimizi ihya etmemiz mümkün mü?

Evet, mümkündür. Ancak bu, temennilerle değil; Müslüman aydınların, alimlerin ve akademisyenlerin öncülüğünde atılacak somut ve zihinsel adımlarla gerçekleşebilir.

Peki, nereden başlamalıyız?

Öncelikle Hz. Peygamber’in (sav) rehberliğini ve Kur’an-ı Kerim’i çağın diliyle yeniden anlamak ve yorumlamak zorundayız. İslam’ın diriltici mesajının, körelmiş zihinlerde yeniden hayat bulmasına ihtiyacımız var. Geçmişin devasa ilmi birikiminden faydalanmalı; ancak geçmişe takılıp kalmadan günün sorunlarını okuyabilen zihinler yetiştirmeliyiz.

Bu ihya ve inşa süreci için şu temel ilkeleri kararlılıkla hayata geçirmeliyiz:

Sivil ve Bağımsız Bir İrade: Entelektüel diriliş çabası, siyasi otoritenin ve sermayenin gölgesinden uzak tutulmalıdır. İslam’ın araçsallaştırılmasına izin verilmemeli, sivil bir örgütlenme modeli benimsenmelidir.

Tevhidi Bir Bilim Dili: Batı’nın tanrı tanımaz epistemolojisi reddedilmeli; doğayı, insanı ve evreni Tevhidi bir bakış açısıyla ele alan özgün bilimsel yöntemler geliştirilmelidir.

Kur’an Merkezli Çözümler: Sosyal ve doğal olaylara Kur’an çerçevesinden bakarak, günümüz dünyasının bunalımlarına pratik ve yapıcı çözümler üretilmelidir.

Özgün ve Yeni Fikirler: Geçmişte üretilen mezhep, tarikat veya düşünsel yapıları eleştiriden münezzeh, adeta kutsal sayma anlayışı terk edilmelidir. Özgün ve yeni fikirlerin önünü açacak zihinsel özgürlük ortamı sağlanmalıdır.

Toplumsal Uygulama ve Dayanışma: Üretilen fikirler sadece teoride kalmamalı; eğitim kurumlarında, müfredatlarda ve toplumsal hayatta karşılık bulmalıdır. Ayrıca, farklı Müslüman coğrafyalardaki benzer çalışmalar küresel enformasyon ağlarıyla birbirini desteklemelidir.

Unutulmamalıdır ki yola çıkmak, hedefe ulaşmanın ilk ve en hayati şartıdır. Yeryüzünde ifsadı engellemek, zulmü ortadan kaldırıp adaleti tesis etmek; taşın altına elini koymayan her birimizin omuzlarında ortak bir sorumluluk olarak kalacaktır.

Vesselam.