Gardaş Ülke Özbekistan

Semerkant Registan Meydanı'ndaki Uluğ Bey, Şirdar ve Tillekârî medreseleri.

707-715 yıllarında Mâverâünnehir ve Hârizm, Kuteybe b. Müslim kumandasındaki İslâm orduları tarafından fethedilince bölge halkı İslâmiyet ile tanıştı. Temmuz 751'de yapılan Talas Savaşı neticesinde İslâm Ordusu karşısında Çin Ordusu yenilmiş, Batı Türkistan Çin tasallutundan kurtulmuştu. Talas Zaferi neticesinde Türkler arasında İslâmiyet hızla yayılırken Abbâsî Halifeliği'nin askeri ve siyasi kadrolarında Türkler yer almaya başlamıştı.

IX. yüzyılda Sâmânîler ve Karahanlılar, XII. yüzyılda Karahıtaylılar, XII. yüzyılın ikinci yarısıyla XIII. yüzyılın başında Hârizmşahlar'ın hükümranlığı altında kalan bölge, 1220-1221 senelerinde Moğollar’ın istilâsına uğradı. Buhara, Semerkant, Ürgenç, Hucend ve Tirmiz şehirleri tamamen tahrip edildi. Moğollar XIII ve XIV. yüzyıllarda hâkimiyetlerini sürdürdüler.

Moğollara karşı mücadeleye devam edildi ve XV. yüzyılda ülkede Timur Hanedanı hâkim oldu. Daha sonra Şeybânîler güçlendi. Ebülhayr Han, 1428'de bağımsızlığını ilân ettikten sonra Timurlular saltanatına son verdi. Ancak XVI-XVII. Yüzyıllar arasında devlet bölünerek küçük hanlıklar ortaya çıktı. Bu dönem, “Üç Özbek Hanlığı” olarak adlandırıldı.

XIX. yüzyılın ikinci yarısında Türkistan, Rusya tarafından işgal edilmeye başlandı. Mücadeleler devam etse de işgaller sürdü. Sovyetler rejimi döneminde Özbekistan mâneviyat olarak çok zarar gördü. 1930-1950 yılları arasında 40.000 kadar âlim ve münevver Sovyet rejimi tarafından katledildi.

Sovyetler Birliği'nin çöküşüyle 31 Ağustos 1991 tarihinde Özbekistan Cumhuriyeti bağımsızlığını ilân etti. Başkanlık sisteminin uygulandığı Özbekistan; 21 Aralık 1991’de Bağımsız Devletler Topluluğu’na, 2 Mart 1992’de ise Birleşmiş Milletler’e girdi. 1 Temmuz 1994’te millî parası tedavüle giren cumhuriyette dış ticaret gelişmekte.

Özbekistan, maneviyat büyüklerinin bulunduğu güzel bir ülke. Kazakistan, Kırgızistan, Tacikistan, Afganistan ve Türkmenistan ile komşu olan genç devletin Başkenti olan Taşkent diğer şehirlere göre daha pahalı. Nemengan, Andican, Nukus, Buhara ve Semerkant diğer önemli şehirlerinden.

Özbekistan'ın resmî dili Özbekçe. Türkiye'den Özbekistan'a gidenler, oradaki ahaliyle rahatça konuşabileceklerini zannetseler de bu pek mümkün olmuyor. Ancak Türkiye'de bulunmuş olanlara veya Ahıska Türklerine rastladığınızda rahatça anlaşabiliyorsunuz.

Türkiye Türkçesi'ni çok az bilenlerle anlaşmak ayrı bir dert. Bunlar, anlamadıkları halde anlıyormuş gibi yaptıklarından, ya isteğiniz gerçekleşmiyor veya yanlış anlaşıldığından istenen şeyin tam tersi yapılıyor. Organizasyon otobüsleriyle Taşkent'ten Semerkant'a gidecektik. Sabah namazı vaktinde yola çıkacak otobüsün içi biraz serindi. Otobüste bulunan bir hanım yolcu, otobüsün ısıtılmasını rica etti. Otobüsle ilgilenen ve çok az Türkçe bilen delikanlı otobüstekilerin bunaldığını zannederek klimanın soğuk tarafını açtırdı. Epey uğraştıktan sonra meramımızı anlatabildik.

Özbeklerin ekmekleri, plavları, üzümleri, kavunları ve yeşil çayları meşhur. Katıldığımız bir programdan çıkar çıkmaz, Özbek pilavları soğumadan yetişelim diye hızlıca bahçeli bir tesise gittik. Bahçedeki ağaçlarda asılı üstü örtülü kafeslerden gelen kuş sesleri insanı mest ediyordu.

Masada, kesilmeden konmuş meyveler bulunmaktaydı. Meyveleri pay etmek için bıçak istedik. Önce anlamadılar. Sonra Özbekçe bilenler durumu izah ettiler. Bir müddet sonra; bizim kurban keserken veya mutfaklarda kullandığımız türde büyük bir bıçak geldi. Ya o esnada meyve bıçağı bulamadılar veya gittiğimiz tesiste meyve bıçağı mevcut değildi.

450.000 km kare civarında olan Özbekistan'da 37 milyona yakın insan yaşıyor. Para birimi olarak kullanılan Özbekistan Somu (Som), Ülkeye ilk gelenleri milyoner yaparak mutlu etse de harcamalar esnasında bu mutluluk gittikçe azalıyor. Özbekistan'a ilk gelen insanların hesaplama alışkanlıkları altüst oluyor. 100 dolar bozdurduğunuzda 1 milyon 200 bin civarında som ediyor. Milyoner oldum diye sevinirken en basit bir hediyeye 25 bin som ödediğinizde meseleyi anlıyorsunuz.

Geleneksel Özbek başlığı "Doppi"nin Özbekistan'da özel bir yeri olup erkeklerle hanımların kullandıkları başlıklar farklı. Milli kıyafetler ile göz alıcı renk ve desenlerle süslü eşyalar insanın içini ısıtıyor.

Rus işgali altında kalmış bölgelerden olan Özbekistan'da cami sayısı sınırlı olup ihya edilen camiler yanında yeni yapılan mescidler de bulunmakta. Taşkent'te bulunan Özbekistan Müslümanları İdaresi'ne bağlı Yunus Ota (Ata) Mescidi'ndeki saf tutulan kısımların farklı olması dikkatimi çekti. Tahiyyatlara oturulduğunda diz hizasına kadar gelen bu kısımlar, secde yapılan yerlerden biraz daha kalın ve yumuşak. İmam efendinin, Türkiye'deki müezzinlerin yapmış olduğu namaz tesbihatını da yerine getirmesi ayrıca dikkat çekici.

Özbekistan'ın en meşhur şehirlerinden olan Semerkant ile Buhara ilim ve maneviyat merkezleriyle dolu. Medreselerin görkemli mimarileri görenleri etkiliyor. Semerkant Registan Meydanı'ndaki Uluğ Bey, Şirdar ve Tillekârî medreseleri ile çevresi çok güzel. Buhara, Hive ve diğer şehirlerdeki tarihî eserler mutlaka görülmesi gereken yerlerden. Özellikle Buhara'daki Kalan Minare ve civarı ile kaleyi geceleyin ziyaret etmek insana ayrı bir huzur veriyor.

Buhara Kalan Minare ile etrafındaki medreseler.

Peygamber Efendimiz'in amcasının oğlu Sahabeden Şehid Kusem bin Abbas Hazretleri başta olmak üzere, İmâm-ı Buhârî, İmâm-ı Tirmizî, İmâm-ı Mâturîdî, Abdülhâlik-ı Gucdüvânî, Ârif-i Rivgerî, Mahmud-ı İncirfağnevî, Ali-i Râmîtenî, Muhammed Baba Semmâsî, Emir Külâl, Şâh-ı Nakşbend, Hâce Ubeydullâh-ı Ahrâr gibi büyük şahsiyetler Özbekistan'da bulunan manevi önderlerden.

Özbekistan; ziyaretçilerin doyamadığı ve tekrar, tekrar gitmek isteyeceği bir ülke. Müslümanların tek yumruk haline gelmesi ve gardaşlığımızın daim olması dileğiyle…

"Gardaşlarımız vâr olsun.

Allah bize yâr olsun!"