Küçük Yaşta Evlendirilen Kızlar Üzerinden Yürütülen Fıkıh Tartışmalarına Katkı

 

1- Hiç kuşku yok ki, fıkıh alanı dinamik, içtihada açık bir alandır. İçtihat dinin dinamiğidir. Yeni sorunlar yeni içtihatlar gerektirir. Çünkü hayat sürekli değişmektedir.

2- Fıkıhçı bir insandır. Bundan dolayı ürettiği fetvaların tamamına insan zihni müdahil olmuştur. İnsan zihninin müdahil olduğu bilgi mutlak olmayıp hataya açıktır. Asıl sorun geçmişte üretilen fıkhı bütün zamanlar için değişmez hakikat olarak gören bakış açısındadır

3- İnsan konumu, bilgisi birikimi ne olursa olsun ürettiği düşünceler tarihseldir. Fıkhın tarihsel yönü dikkate alınmalıdır. Üretilen kuralı, üretildiği dönemin sosyal ve kültürel koşullarından ayırarak anlayamayız. Fıkıh, tarih üstü bir zemine çekilemez.

4- Fıkhın Kur'an ve Sünnet zemininden yola çıktığı serüvende tarih, yer ve zaman belirleyici rol oynar. Tarih, yer ve zaman değiştiğinde onunla bağlantılı kural da değişecektir.

5-Fıkıhçının ürettiği sosyal hayatla ilgili kurallar hayatın dinamiği ekseninde değişime açıktır. Bundan dolayı değerlendirme yaparken fıkhı statik değil, dinamik ele almak gerekir.

6- Fıkıh kurallarının ve buna dayalı mezheplerin çokluğu berekettir. Sorun mezhepleri durağan yapılar olarak ele alıp yorum yapmaktır.

7- Diğer bir sorun, zamanın ruhunda oluşan değişimi ıskalamak ve bir başka dönem ve koşullarda ortaya çıkan kuralı bütün zamanlar için geçerli görmektir. Bugün İslam dünyası fiziksel olarak 21. yüzyılı yaşarken zihinsel olarak fıkhın üretildiği 9. yüzyılda yaşamaktadır. Bu açıklık her sorunda kendini göstermektedir. İslam dünyasının bugünkü hali ileri doğru yürüyen ancak sürekli geriye Balan bir adamın durumuna benziyor. Dolayısıyla önüne çıkan çukura düşüyor.

8- Geleneksel fıkıh külliyatının ürettiği fetvalar elbette eleştirilip değiştirilebilir. Ancak buradan yürüyerek fıkıh geleneğini tümden reddetmek doğru değildir. Fıkıh dinin sosyolojisidir. Geçmişte yaşayan fıkıhçılar hata yapmıştır, ancak tüm fetvaları hatalıdır denilemez.

9- Kuşkusuz asıl evrensel olan dinin değişmez ahlaki ilkeleridir. Fıkhın temeli ahlaktır. Ahlak( içerik) ihmal edildiğinde biçim( norm/ kural) içeriksizleşir.

10- Fıkıh ve mezhep konusunda indirgeme yöntemi mutlaka terk edilmelidir. Çünkü bu yöntem sorunu tam olarak görmeyi engellemekte ve ideolojik körlüğe ve fanatizme yol açmaktadır.

11- Asıl büyük sorun mezheplerin varlığı ve çokluğu değil, mezhepçiliktir. İslam dünyası mezhep çatışmasının olumsuz sonuçlarını halen yaşamaya devam etmektedir.

12- Hiçbir mezhep tümüyle mutlaklaştırılarak dini kapsayan bir konuma getirilemez. Mezhep kim tarafından kurulursa kuruldun, ilmi otoritesi ne olursa olsun, ürettiği bilgiler din ile eşitlenemez.

13-Bir fetvayı üretildiği zaman, mekan ve toplumsal koşulları ıskalayarak, ona hiç benzemeyen başka bir zaman, mekan ve toplumsal koşullara aynen uygulamaya çalışmak anakronizmdir.

14-Tarihin sürekli değiştiği bir ortamda fetvayı sabit tutma arayışı, fıkhı güncelden koparıp uzaklaştırır. Güncelden kopan fıkıh anlayışının ürettiği her fetva sorunludur.

15-İslam akılcılığının en önemli temsilcileri olan, insanın özgürlüğüne vurgu yapan ve bu görüşleriyle sürekli tenkit edilip işkence yapılan Mutezile, iktidar olduğunda rakip mezheplere aynı acıları yaşatmıştır.

16-Mezhep farklılıklarının olduğu yerde, siyasal iktidarların tek bir mezhebe bağlanması, Müslümanları diğer mezheplerin yaptığı içtihatlardan yararlanma imkanını ortadan kaldırır. Bu yüzden İmam Malik, ünlü kitabı 'Muvatta'nın siyasal iktidar tarafından resmi mezhep kitabı olarak kabul edilmesine karşı çıkmıştır.

17-Hiçbir mezhep mensubu kendi mezhebinin görüşünü İslam'ın tek görüşü olarak sunamaz. Bu durum farklı mezheplerin içtihatlarının meşruiyetini ortadan kaldırır. İmam Ebu Hanife'nin yaklaşımı önemlidir. İmam, farklı içtihatların meşruiyetini şu ifadelerle anlatmıştır: 'Benim görüşünden farklı bir görüş duyarsanız ve o görüş size daha doğru geliyor ise ona uyun'

18-Mezhepler fıkıh ekolleridir. Fakihler yaşadıkları döneme ait sorunlara çözüm üretmeye gayret etmişlerdir. Bu anlamda mezhepler karşılaşılan sorunlara çözüm yolları göstermişlerdir. Sorun mezheplerin yaptıkları içtihatları fazlalığı ya da mezheplerin çokluğu değildir. Hatta aynı konuda yapılan birden fazla içtihat, Müslümanları kendi sorunlarına uygun farklı içtihatlardan yaralanma imkanı getirmiştir. Temel sorun kendi mezhebini hak mezhep olarak görüp dinle eşitleyenlerin fanatizmidir. Bir dönem sorun çözme mekanizması olan mezhepler, başka bir dönemde ayrışmanın ve çatışmanın kaynağı yapılmıştır. Mustafa İslamoğlu’nun isabetle belirttiği gibi mezheplerin işlevi "Mezhep insanlardaki ' akletme' ve 'düşünme' melekesini atıl bırakan bir kurum değil, aksine toplum içerisindeki eğilimleri meşru sınırlar dahilinde yaşatarak, kulluk görevini ifada kendisine tanınan manevra alanı içerisinde kişilere en uygun anlayışı özgürce seçme hakkının tanınmasıdır."(1)

1. Mustafa İslamoğlu, İmamlar ve Sultanlar, Denge Yayınları, s: 174

Paylaş