İlim ve Hikmet Üzere Olanlar

" Rahman olan Allah'ın kulları, yeryüzü üzerinde alçakgönüllü olarak yürürler ve cahiller kendileriyle muhatap oldukları zaman ' Selam' derler. " (Furkan Suresi, 63)

İlim ve hikmet yolunda olanlar, toplumda bulundukları konum nedeniyle, ahlaki davranışlarına dikkat etmek zorundadırlar. Çünkü onlar yaşadıkları zamanlarda Hz. Peygamberin izleyicileridir. Bu yüzden Peygamberin ahlakını kuşanmak zorundadırlar.

İlim ve hikmet yolunda olanlar Kur’an’da “Rahmanın kulları olarak tanımlanırlar. "Rahmanın kulları ( İbadurrahman) seçkin insanlar demektir.

İnsanın seçkin, kişilik itibarıyla kalitesi yüksek gruba girmesinin ilk şartı, Allah'ın kulu olduğu bilincinde olmasıdır.

Bu bilince sahip olan insan kibir, gruba kapılma, küstahlık, ahlaksızlık ve zorbalık gibi davranışlardan uzaktır. Yürüyüşünde bir alçakgönüllülük, vakar, sadelik ve itiba vardır.

Düşmanlarının sözlü saldırılarına uğradığında onlarla aynı seviyeye düşmez, ayarını bozmaz, çirkefleşmez; konuşulması, müzakere edilmesi gereken faydalı bir mesele varsa konuşur ancak muhatabın niyeti maraz çıkarmak, çatışmak, tabiri caizse ' belden aşağı vurmak' ise kendini bilen mümin bundan kaçınır; herkese iyilik ve esenlikten başka bir temenni ve talepte bulunmadığını belirtir. Bunun sembolik ifadesi 'Selam'dır. " ( Ali Bulaç, Kur'an Dersleri, Çıra Yayınları, cilt:5, s: 186)

Bu durum amacı hakikate ulaşmak olmayan, salt kendi çıkarlarını düşünen kişiler için fazlasıyla geçerlidir. Bu kişilerin amacı hakikate ulaşmak değil, muhatabını küçümsemek, ahlak dışı bir dil kullanmak, kibirlenmek ve muhatabı küçük düşürmektir.

Onlarla sağlıklı bir müzakere yapılamayacağı için asla tartışmaya girmemek gerekir. Çünkü böyle bir tartışmadan faydalı bir sonucun çıkması mümkün değildir.

Böyle bir tartışmada muhatabın kullandığı seviyesiz dil, sizi de esir alma riskini barındırır.

Öte yandan ahlaki bakımdan siyasal alanda yaşanan tartışmalarda büyük bir seviyesizlik görülmektedir.

Türkiye'de siyasetçiler, büyük çoğunlukla, ortaya çıkan iddiaların karşısında ikircikli davranıyor. İddialar kendi partilerine yönelik ise kumpas, öteki partilere yönelik ise kesinlikle doğru kabul ediyorlar.

Böyle bir yaklaşımın egemen olduğu ortamda hukuk, adaleti sağlayan bir kurum olmaktan büyük ölçüde uzaklaşacaktır.

Ahlaki bakımdan sorunlu toplumlarda toplumu aydınlatmak yükümlülüğü olan aydınların durumu da bir hayli sorunludur. Aydınların sorumluluğu hiç şüphesiz belli değerleri korumak, olayları değerlendirmek için kullanılacak parametreleri belirlemek; böylece dünyaya hangi değerler ışığında baktıklarıyla yakından bağlantılıdır.

Toplumu aydınlatma işlevinin sürekliliği amaçlanan ortamın oluşmasına bağlıdır.

Aydınların eylemindeki öncelikli amaç, hakikatin dilini hakim kılmak ve içinde yaşadığı topluma bilinç kazandırmaktır. Hakikatin dilini küçük kariyer hesaplarına, siyasal beklentilere kurban etmemek gerekir.

İlim alanında yaşanan seviyesizlik de içinde bulunduğumuz çağın en önemli sorunlarından biridir. "Sorun, herhangi bir ilmin diğerlerini dışlayarak mutlaklaşmasıdır. Fıkıh mutlaklaşırsa din hukuki formalizme indirgenir. Kelam mutlaklaşırsa din soyut inanç tartışmasına dönüşür. Tasavvuf mutlaklaşırsa din iç tecrübeye kapanabilir. Hadisi ilik mutlaklaşırsa tarihsel ve toplumsal bağlam ihmal edilebilir. Modern sosyal bilimler mutlaklaşırsa din sadece toplamsal olguya indirgenebilir.

Bu nedenle yeni bir bakış için dini ilimlerin birbirini tamamlayan bütüncül bir yapıda yeniden düşünülmesi gerekir. " ( Kadir Canatan, Dinin Dört Hali, Beyan yayınları, s31)

Kuşkusuz bu durum günümüz tartışmalarında bir hayli etkindir. Kendi ilim alanını, dini anlayışını, siyasal düşüncesini mutlaklaştırmak ideolojik bir körlük yaratır. İdeolojik körlük, olaya etki eden faktörlerin çoğunu ihmal eden seçmeci bir metodoloji öne çıkarır.

Bu durumda kişinin paradigması dışında kalan her alanı görmezden gelme eğilimi yaratır. Böylece bütüncül bakma yeteneği ortadan kalkar.