Kintsugi Ruhsal Yenilenme

Mevsim sonbahar, hazan mevsimi. Rüzgâr sertleşiyor, havalar serinliyor, yeşiller sararıp yapraklar gazel oluyor. Tabiat önemli bir görevi tamamlamanın vermiş olduğu vakarla üzerindeki yükleri hafifletip geri çekiliyor, içine dönüyor. Yeni bir bahara uyanıp daha güçlü bir nefha ile dünyayı imar etmek için istirahat ediyor: Bir muhasebe takvimi...

Japonlarda felsefi boyutu da olan Kintsugi diye bir el işi sanatı vardır. Kırılan seramik kapların parçalarının altın ve gümüş gibi madenlerden oluşturulan özel reçinelerle yeniden birleştirilmesine denilmektedir. O kap artık eskisinden daha kıymetlidir; yaşanmışlıklar ona ayrı bir değer ve anlam katmıştır. Çatlaklar gizlenmemiş, bilakis altın varakla bezenerek daha belirgin ve estetik hale gelmiştir.

Bizim el sanatları geleneğimizde de altının çok özel bir yeri vardır. Sadece bir zenginlik ya da gösteriş aracı değil, eserin değerini ve kutsallığını ön plana çıkarmak için kullanılır. Işığı, tecelliyi, ebediyeti ve zarafeti simgeleyen en köklü estetik unsurlardan biridir.

Arapça zeheb (altın) kökünden gelen, ‘altınlamak, altınla süslemek’ anlamı taşıyan ‘Tezhip’ sanatıyla el yazması Kur'ân-ı Kerîm'lerin, divanların, hüsn-i hat levhalarının ve tuğraların kenarları süslenir. En kıymetli kelamın etrafına en kıymetli maden serilir.

İnsan zamanla birçok yük yüklenir. Gereksiz yarışlara girer. Hırs ve hasetle etrafını kırar, döker. Stres topuna döner. Fıtratın safiyetini bozar; kirlenir ve kinlenir. Tûlüemellere dalar, yorulur ve yorar. Elbette defaatle kızar, kırar ve kırılır.

Hepimiz bir değirmenin işçileriyiz. Üzerimize sinen un ufak ondandır. İçine düştüğümüz bireyselleşme girdabı gözümüzü şaşı etti. Hiçbir nesneyi yerli yerine koyamıyoruz. Her yanlış adım arefesinde içimizdeki o aykırı sesi bastırmayı yeğliyoruz.

Bütün mekanik veya biyolojik yapıların zamanla bakım ve onarıma ihtiyaç duyduğu gibi ruhumuzun da bir nazara ihtiyacı vardır. Sadece dışa dönük estetiksel makyaj, içeride daha çok kararmaya ve paslanmaya sebep olmaktadır.

Oysa ruhsal dinginlik ve içsel sadelik, harici kirlenmeye karşı en büyük direnç kaynağımızdır. Bunun için ruhumuzun da modern kirlerden arınıp, gereksiz yüklerden sıyrılıp kendini dinlemeye, sesini duyurmaya ve enerjisini şarj etmeye ihtiyacı vardır.

Gündelik hayatta yapmış olduğumuz her hatalı davranış fiziksel bir iz bırakmayabilir; hatta kısa süreli bir kazanç sağlamış ya da kendimizi iyi hissettirmiş de olabilir. Fakat bunların olumsuz çıktıları ruhta bir tortuya dönüşür, üst üste bine bine de içsel bir çöküntüye yol açar.

Bu yükten kurtulabilmek, ruhsal sadeliği ve arınmayı sağlayabilmek için uzmanlar bazı teknik ipuçları vermektedirler: Bagajları boşaltmak, zihinsel gürültüyü azaltmak, uyaranları sınırlamak, içsel kabul ve duygularla yüzleşmek gibi...

Yorgunluğu, kırgınlığı veya öfkeyi halının altına süpürmek yerine biyolojik ve ruhsal ritmi dengeleyecek adımlar atmak; tabiatla barışık, yeşille, maviyle, toprakla bütünleşik bir yaşam tarzı tercih edilebilir.

Bununla beraber ben, ‘ruhu tanımayan psikologların’ görmediği bir şeye dikkat çekmek istiyorum: Ruhla semavi mesajlar arasındaki uyum.

İnsanın bedenen sükûnu ve kalben huzuru tamamen ruhun temizliğinin neticesidir. Faydalı bir insan ve iyi bir kul ancak böyle mümkündür. Bizim medeniyetimiz, ruhun terbiyesini ve nefsin tezkiyesini amaç edinmiş tasavvuf gibi büyük bir disipline sahiptir.

“Ey sûfî bizim sohbetimiz câna safâdır
Bir cür'amızı nûşidegör derde devâdır
Hak ile ezel ettiğimiz ahde vefadır
Semâ safâ câna şifâ rûha gıdâdır”
(Sultan Veled)

Ruhu manevi yüklerden kurtarmanın en önemli yollarından biri tövbedir. Tövbe dönmektir, hatada ısrar etmemektir. Tövbede hatayı kabullenme ve itiraf vardır. Kintsugi örneğinde olduğu gibi, hatayı inkâr yerine tövbeyle cilalayıp sağlam bir iradeye kavuşmak murat edilir. “Yenilgi yenilgi büyüyen bir zafer vardır” mısraında olduğu gibi, sonraki sınanmalara sabır ve tahammülle geliştirilen bir dirençle karşı durulur.

Ruhu en temiz, ahlakı en güzel, Allah’ın sevgilisi, kulların numune-i imtisali rehberimiz Hz. Muhammed (s.a.v.); “Hatasından dönen, o hatayı hiç yapmamış gibidir” (İbn Mâce, Zühd 30) buyurarak ruhların imarının temeline en büyük harcı koyuyor.

Bu yenilenme ve arınmaya en güçlü destek, “Ey iman edenler! (yeniden) iman edin” (Nisâ, 4/136) ayetiyle elbette Kur’ân-ı Kerîm’den geliyor. İmanın tecdidini ve tahkikini emrediyor. Eskiden iman edilenlerin üstüne yeniden iman tazelemenin bir mahsuru olamaz. Hem bir güncelleme isteniyor hem de neye iman ettiği tekrar hatırlatılıyor. Olabilir ki bir tereddüt, bir zayıflama, bir tahfif yaşanmış, hatalara dalıp öncelikler ihmal edilmiş olsun. Hattı zatında bu iman; günde beş vakit minarelerden hem âleme hem âdeme tekrar tekrar ihtar ediliyor.

“Yara, ışığın içeri girdiği yerdir” der Mevlânâ. Toprağın bağrının kara sabanlarla yarılması dinlenmesi ve yenilenmesi içindir. Ağaçların dallarının budanması bolluk ve berekete vesile olur.

O ışığın ruhumuzu aydınlatacak bir nur, gönül inkisarına merhem olacak bir iksir olması bizim elimizdedir. İnsanın kemali ancak kendi yarasını kendi elleriyle sabır ve şefkatle sarmasıyla mümkündür.

Kâinatın efendisi (s.a.v.); “Kış, müminin baharıdır” buyurur (İbn Hanbel, Müsned, III, 75). Önemli bir dönüşümün kavşak noktasındayız.

Haydi, biz de tabiatla paralel, gönül bentlerimizi çözüp, kalbin kırıklarını toplayıp, ruhun yükünü alarak yeni iklimlere yelken açalım.