metrika yandex

HELALLEŞME

Süleyman ARSLANTAŞ

22.09.2021

Musallada bir kadın cenazesi var. İmam cenaze namazını tarifin ardından; ‘Allah için namaza, Resulullah için salavata, meyyite için duaya uyun  hazır olan imama’ der ve cenaze namazını kıldırır. Ardından helallik için cemaate döner ve önce : ‘ Ey Cemaat! Merhumeyi nasıl bilirdiniz ? ‘ der demez merhumenin kocası ortaya atılır ve :’ Hoca efendi, hoca efendi cemaate değil bana sor bana sor.’ der. Adam haklı tabii ki ? Kişiyi en iyi bilen ehlidir!

           Cenaze namazında genel olarak imam: ‘nasıl bilirdiniz?’ sualini sorduktan sonra eğer cemaat karma ise cılız bir şekilde:’ İyi bilirdik, Allah rahmet eylesin.’ der. Sonra imam efendi:’ Haklarınızı helal ediniz.’der ve bunu üç kez tekrarlar. Ardından da mevta adına kendisi de cemaate helallik verir. Cemaat ister karma, ister özgün olsun helalleşmede gür bir sesle ‘ helal olsun’ der. Tabi, cebinden bir şey çıkmıyor, alacağı- vereceği de yok, neye helal etmesin ki!

            Bütün ibadetlerimizde, İslami algımızda müthiş dalgalanmalar olduğu gibi helalleşme konusunda da gerçeklikten uzak bir yaklaşım içerisindeyiz. Eğer İslami kavramları İslam’ın ruhuna uygun olarak algılamaz ve yaşamaz isek ortaya sadece şekilsel sonuçlar çıkar. Maalesef günümüzdeki helalleşme de bundan nasibini almış durumda.

            İsterseniz cenazedeki helalleşmeden başlayalım. Birçoğumuzun ya anası ya babası ya dedesi veya bir ya da birçok yakını vefat etmiştir.Ve yukarıda ifadeye çalıştığım helalleşme seremonisine şahit olmuşsunuzdur. Seremoni kelimesini bilerek kullanıyorum. Zira cenaze namazında alınan- verilen helallikler sadece bir seremoni. Peki! Helalleşmenin aslı nasıl olmalı?

            Metinlere müracaat etmeden Anadolu’nun muhtelif yörelerinde şahit olduğum birkaç örnek vermek isterim. Küçük bir ilçede kuşluk vakti selâ veriliyor. Selânın ardından ölenin künyesi ifade edildikten sonra :’ Falancadan alacağı olanlar varsa, varisi falancaya müracaat etsinler.’ diye bir çağrı yapılıyor. Etrafımızdakilere soruyorum:’ Siz her cenaze olduğunda böyle mi yaparsınız?’ diye. Aldığım cevaplar ‘Evet’ Biz inanıyoruz ki Hz. Peygamber (as.) borçlu bir kimsenin borcu ödenmeden onun cenaze namazını kılmamıştır. Müthiş!

            Yine bir gün Ankara’nın bir ilçesinin köyündeyiz. Yakın bir arkadaşımızın babasının cenazesindeyiz. Köy camiinde hoca rutin olarak cenaze namazını kıldırdı ve helallik istedi. Cemaatte bol keseden helallik verdi. Lâkin cenaze kabrin başına getirildiğinde, çocuklarından birisi defini erteleyerek cemaate hitaben:’ Babam Hakk’ın rahmetine kavuştu. Allah sizlerden razı olsun,acımızı paylaştınız. Ancak babamda sonuçta hatası ile sevabı ile bir insan bir Müslümandı. Her ne kadar hoca efendi sizlerden babam adına helallik aldı ise de, bende bir evlat olarak fiili helallik istiyorum ve diyorum ki Hz. Peygamber’in (as.) uygulamasında da görüleceği üzere babamı defnetmeden önce babamdan dünyalık alacağı olanlar lütfen söylesinler, bizler evlatları olarak babamızın borçlarını ödemeye hazırız. Zira biz babamızı borçlu olduğu halde kabre koymak istemiyoruz.’

            Evet. Anadolu’nun birçok yerlerinde bu uygulama ve helalleşme halen devam ediyor ve bunun da yaşatılması da lazım.

            Sözü fazla uzatmadan benim de başımdan geçen iki helalleşme konusunu sizlerle paylaşmak isterim. Bir gün yakından tanıdığım yaşlı,umur görmüş bir amcamız elinde bir kese Reşat altını ile iş yerine geldi. Bana hitaben:’ Evladım! Bu altınlar sende emanet olarak kalsın. Eğer ben ölmemişsem gelir senden emanetimi alırım. Şayet ölmüş isem ve sende bunu öğrenmişsen bu emanet altınları Allah rızası için infak edesin. Şayet birileri benim zati eşyalarımla gelir senden bunları isterse verme’ dedi ve gitti. Aradan bir süre geçtikten sonra amcamız işyerine gelir ve ortağımdan altınları ister. Zİra bu kez de bir ihtiyaç sahibine ‘ karz-ı hasen’ olarak verecek. Bu arada bir alış-veriş de yapılır. Ortağım:’ Amca! Süleyman geldiğinde buyurun tekrar bu konuyu onunla da konuşalım.’der. Nitekim amcamız benim olduğum bir zamanda geldi   ve ortağım hemen amcaya :’ Amca! Süleyman ile konuştuk alacak-verecek yok, hakkını helal et.’ dedi. O amca birden ciddileşti ve: ‘ Ne demek hakkını helal et! Eğer varsa senin bir hakkın bende alırsın helal olur, eğer varsa sende bir hakkım verirsin helal olur.’. Allah rahmet eylesin Said Hoca( Topal Said) içeriden başını uzatarak: ‘ Pöh, pöh, pöh! Ben bunca zamanın hocasıyım böyle bir helalleşme görmedim.’ diyerek takdir ve hayranlığını dile getirdi.

            Yine bir sabah iş yerindeyim, telefon çaldı, bir arkadaş selam verdi ve ardından :’ Ağabey ! Şu an da Hacettepe Hastanesi’ndeyiz. Hanımıma kanser teşhisi koydular. Acilen paraya ihtiyacım var, bana yardımcı olur musunuz? ‘ dedi. Ben de kendisine hemen gelmesini söyledim. Geldi, istediği parayı verdim. Almadı. Zira doksanlı yıllar enflasyonun yoğun olduğu yıllar. Bu nedenle dedi ki :’ Senin kaybın olmasın bu parayı marka çevirelim ve öyle borçlanayım. ‘ Bende kendisine bu parayı borç olarak vermediğimi yardımcı olmak istediğimi söyledim. Ama o kabul etmedi. Sonuçta pekiyi dedim, bu borcu ne zaman ödeyeceksin ? Tarih verdi. O verdiği tarihin üzerinden aylar geçti, belki de yıllar. Bir gün, bir vesileyle o arkadaşın adresini tespit ettim. Bir yakınımı onun olduğu vilayete gönderdim. Yakınım durumu izah etmiş. Arkadaşımız gayet olgun bir şekilde: ‘ Süleyman abiye ayıp oldu. En kısa zamanda bu konuyu halledeceğim, selamlarımı söyle. ‘ demiş. Gerçekten de Allah razı olsun (!) birkaç gün sonra beni aradı: ‘Abi! Seni epeyce üzdüm. Hakkını helal et!’ dedi. Ben de :’ Helal olsun.’ dedim. Sonrasında arkadaşımız:’ Abi ! Alacak- verecek kalmadı helalleştik. ‘dedi ve telefonu kapattı. Gidiş o gidiş..

            Siz, siz olun tüm İslami kavramlarda olduğu gibi helalleşmede de durup dururken ‘ hakkım helal olsun’ demeyin. Ya da Reşat altını sahibi amcamız gibi :’ Varsa bir hakkın alırsın helal olur, varsa bir borcun verirsin helal olur.’ Tembihine uyalım.Unutmayalım,lâfla helalleşme olmaz.Fiiliyatla olur.

22 Eylül 2021

Yorum Ekle
Yorumlar (3)
mehmet ali öner | 28.09.2021 14:03
hasan tahsin, dijital her bişi olur.. doktorlar daa iyi bilir :))))
hasan tahsin | 24.09.2021 15:34
helalleşmenin nasıl olacağını rasullulah bize eylemsel olarak göstermiştir.eğer fiiliyatta bir helaleşme olmamışssa bu ciddi bir kul hakkıdır ve haramlar içinde ciddi bir ağırlığa sahiptir.hayatta unuttuğumuz ya da unutturulmaya çalışılılan böyle bir kavramı gündeme taşıdığı için süleyman beyden allah razı olsun.böyle kavramları sık sık gündeme getirmeli.mehmet ali bey,digital helallik olur mu gerekli mercilere bir soralım:)))
mehmet ali öner | 22.09.2021 12:22
Digital cagda nasıl helallesecegiz abi! Ya kırılan kalpleri tamir etmeden göçersek(