Ana diliniz hangi seviyede?

Hukuk Fakültesinde okuyan, ortalama 3. sınıf öğrencisi 10 arkadaştan aşağıdaki 34 kelimenin anlamını yazmalarını istedim. Önlerinde kağıtlar, 20 dakika süre verdim:

Mütereddit, Tahkir, Ziynet, Muammâ, Mahzun, Kâbil, Ziyade, Cehd, Mâlûmat, Ekseriyet, Mai, Müphem, Dimağ, Müdâvim, Had, Maîşet, Leylî Meccânî, Mukaddime, Haşmet, Teşbih, Bahtiyar, Hasbihâl, Elim, Rikkat, Şedid, Tevil, Kesif, Hüccet, İtimat, İşmar, Sitâyiş, İzmihlâl, Ecnebi, Müstesnâ.

Sonuç, 6 ila 21 arası, ortalama 14 doğru. Bunlar yabancı dile ait kelimeler değiller. 34'te 14 demek, yüzde 50'nin altında kalmak, ve evet, bir sınav olsa, “sınıfta kalmak” demek. Bu tabloya bakarak şöyle bir sonuç çıkartmak yanlış olmaz sanırım:

Türkiye'de bugün ortalama bir üniversite öğrencisi ana dilini B1 seviyesinde kullanıyor. Söz konusu 34 kelimeye vakıf, anlamını bilen, yazabilen ve aktif olarak kullanabilen insanların bu dile (C2 düzeyinde, yani üst düzeyde) hakim olduğunu söyleyebiliriz sanırım.

İşin uzmanı olmadığımı, çektiğim fotoğraftan kendimce çıkarımda bulunduğumu belirteyim. 20'li yaşların başında böyle bir sınava tâbi tutulsam nasıl bir not alırdım bilemiyorum.

Bildiğim şey şu: En başta, dilin, insanın esas meziyeti olan düşünme eylemi için “hayati” bir öneme sahip olduğunun bilincinde olmak lazım.

Büyük Britanyalı tarihçi ve deneme yazarı Thomas Carlyle hu hususta şöyle söylüyor: “Dil düşüncenin giysisidir, denir; oysa dil düşüncenin tenidir, bedenidir denmeli.”

Yapı taşı harfler ve kelimeler olan dilin düşünce ve yaşam üzerinde ulvi bir değer arz ettiği göz ardı edilebilir mi? “Dilimin sınırları, dünyamın sınırları demektir”. Böyle buyurdu Avusturya asıllı filozof Ludwig Wittgenstein. Ne muazzam bir tespit.

Peki, dile vakıf olmak için ne yapmak lazım?

Bol bol okumak, sıkı bir okur olmak lazım. Her gün, ibadet eder gibi, az da olsa düzenli okumak. Asgari şart bu. Bu şartı yerine getirirken de masallarla, türkülerle, şiirlerle, romanlarla, öykülerle, klasik metinlerle dilin derinlerine inmeli, dili bilemeli.

Pasif, kolay olan seyretme, izleme, ekrana bakma eylemine değil aktif olan, emek isteyen, zahmetini rahmetiyle fazla fazla karşılayan okumak eylemine ağırlık vermek, kitapların üzerine eğilmek, hatta gömülmek gerek. Karnı zil çalan bir insanın leziz bir yemeğe yumulması gibi.

300 kelimeyle konuşan insanları izlemek, dizi seyretmek, siyasetçilerin, topçuların, popçuların ağzına bakmak dilinize, dimağınıza ne katar ki! Abur cuburla karın doyar mı? 20 yıla kanser olmazsanız, şanslısınız.

İnsan en âlâ bildiği bir yabancı dilde bile günün sonunda kiracıdır. İnsanın bir tane ana dili olur. Ana dili, insanın kendi evidir, memleketidir. Benim inancım şu ki, kendisi bir deplasman olan bu dünyada insanın vatanı dili ve dinidir. Yer değiştirip de okuyabilirsiniz: İnançları ve dilidir insanın vatanı.

Ana dili Türkçe olanlarla, dil seviyelerini en üst düzeye, hiç değilse C1 düzeyine çıkartmak isteyenlerle, aldığım ve 20 yıldır uyguladığım bir tavsiyeyi paylaşabilirim.

Türkçe'nin gürül gürül akan ırmaklarından kana kana içsinler. Zaten Türkçe yazılmış metinleri sadeleştirilmiş halde okumayı gururlarına yediremesinler! Hiç değilse dil yoksunluğuyla, düşünce yoksulluğuyla hesaplaşsınlar. Razı gelmesin ve onu mahkûm etsinler. Hesaplaşmadan sonra helalleşme gelecek, o dağın ardı meyve bahçeleri.

Refik Halit Karay, Halid Ziya Uşaklıgil, Halide Edip, Yakup Kadri, Suat Derviş, Halikarnas Balıkçısı, Ahmet Hamdi Tanpınar, Şeref Birsel, Ferit Edgü, Attilâ İlhan, Aziz Nesin, Yaşar Kemal, Adalet Ağaoğlu, İhsan Oktay Anar... okusunlar.

Bol bol şiir okusunlar. Necip Fazıl, Nazım Hikmet ve İsmet Özel okusunlar. Öz güvenli olsunlar, biraz da olsa Risale-i Nur, biraz da olsa Fusûsu'l-Hikem okusunlar.

1304 yılında Fas'da dünyaya gelen ve seyahatnamesiyle ünlü gezgin İbn Battûta'nın o meşhur eserinin özgün adı Tuhfetü'n-Nuzzâr Fi Garâibi'l-Emsâr ve Acâibi'l-Esfar'dır. Yani, İlginç Ülkeleri Ve Macera Dolu Yolculukları Merak Edenlere Armağan.

Bol bol okusunlar, zira okumak, çok değerli bir armağandır, merak edenlere.