Erdoğan 102 Lidere Hakkı Haykırdı: Gazze'de Yaşanan Çevre-Kıyıma Dair Ne Biliniyor?

Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın COP31 Liderler Zirvesi'nde Gazze'de yaşananları “çevre-kıyım” olarak nitelendirmesi, İsrail'in saldırılarıyla ortaya çıkan ekolojik yıkımı yeniden gündeme taşıdı.

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Antalya'da düzenlenen COP31 Liderler Zirvesi'nde yaptığı konuşmada İsrail'in Gazze'deki soykırımının yalnızca insan hayatını değil, doğayı da hedef aldığını vurguladı.

Gazze'de yaşananların çevresel boyutuna dikkat çeken Erdoğan, “BM Genel Kurulu hitabımda da vurguladığım gibi; Gazze'de sadece bir soykırım değil, aynı zamanda bir çevre-kıyım yaşanmıştır” ifadelerini kullandı.

İsrail'in saldırılarında asırlık zeytin ağaçlarının kesildiğini, toprağın ve su kaynaklarının kirletildiğini belirten Erdoğan, “Şehirler devasa birer enkaz yığınına çevrildi” dedi.

'BU İNSANLARA BİR ÇADIR DAHİ LAYIK GÖRÜLMÜYOR MU?'

Gazze'deki Filistinlilerin barınma sorununa da değinen Erdoğan, İsrail'in konteyner gönderilmesine izin vermediğini belirterek, “Bu insanlara bir çadır dahi layık görülmüyor mu?” sözleriyle uluslararası topluma çağrıda bulundu.

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan COP31 Liderler Zirvesi'nde konuşma yaparken hemen arkasında şu ifadeler yazılıydı: “Gazze yalnızca soykırıma değil, aynı zamanda ekokırıma da maruz kaldı.”

Birleşmiş Milletler Çevre Programı (UNEP), Gıda ve Tarım Örgütü (FAO) ve BM uydu analizleri de Gazze'de yaşanan çevresel yıkımın boyutlarını ortaya koydu.

Veriler, İsrail'in saldırılarının tarım alanlarından su kaynaklarına, ağaçlık alanlardan deniz ekosistemine kadar geniş çaplı tahribata neden olduğunu gösterdi.

223 BİN TON PATLAYICI KULLANILDIĞI AÇIKLANDI

Gazze'deki saldırılarda kullanılan patlayıcı miktarına ilişkin farklı tarihlerde çeşitli rakamlar açıklandı.

Gazze'deki hükümetin Medya Ofisi, 2 Temmuz 2026'da savaşın 1000'inci gününe ilişkin yayımladığı açıklamada, İsrail'in Gazze Şeridi'ne 223 bin ton patlayıcı attığını bildirdi.

Patlayıcıların yol açtığı yıkımın boyutu ise BM uydu analizlerine de yansıdı. BM verilerine göre Gazze'de oluşan enkaz miktarı 4 Nisan 2025 itibarıyla 53,4 milyon tona ulaştı.

UNEP'in Eylül 2025 tarihli değerlendirmesinde ise enkaz miktarının 61 milyon tonu aştığı belirtildi.

UNEP, Gazze'deki yaklaşık 250 bin binanın yüzde 78'inin hasar gördüğünü veya tamamen yıkıldığını bildirdi

İsrail'in yıllardır sürdürdüğü abluka ve saldırılar nedeniyle ağır insani krizin yaşandığı Gazze Şeridi'nde etkili olan şiddetli yağışlar, yerinden edilmiş binlerce Filistinlinin barındığı çadırları sular altında bıraktı. Yağışlı hava Gazze kentindeki Filistinlileri olumsuz etkiledi.

Enkazın yaklaşık yüzde 15'inin asbest, endüstriyel atıklar ve ağır metaller bakımından yüksek kirlenme riski taşıdığı değerlendirildi.

Yıkılan binaların, yolların ve altyapının oluşturduğu enkazın içerisinde patlamamış mühimmatların da bulunması çevresel riskleri artırıyor.

BM raporlarına göre patlamamış mühimmatlar, hem sivillerin yaşamı hem de toprağın ve su kaynaklarının geleceği açısından ciddi tehlike oluşturuyor.

TOPRAK, SU VE DENİZ EKOSİSTEMİ KİRLENDİ

İsrail'in saldırılarıyla Gazze'deki su ve atık su altyapısının büyük bölümü kullanılamaz hale geldi. Kanalizasyon sistemlerinin ve arıtma tesislerinin zarar görmesi, atık suların doğrudan çevreye bırakılmasına neden oldu.

BM'nin 2025 tarihli değerlendirmesinde, Gazze'deki atık su arıtma tesislerinin hiçbirinin faal olmadığı belirtildi. Su depoları ve pompalama tesislerinin kapasitesinin Nisan 2025 itibarıyla yüzde 84 azaldığı, 54 tesisten yalnızca 9'unun çalışabildiği kaydedildi.

Abluka altındaki Gazze Şeridi'nde Filistinli balıkçılar, İsrail ordusunun saldırılarına maruz kalma tehlikesine rağmen Gazze kentinin sahilinde, kısıtlı imkanlar ve zorlu hava koşulları altında ailelerinin geçimini sağlamak ve açlıkla mücadele etmek için avlanmayı sürdürüyor.

Birleşmiş Milletler bünyesinde hazırlanan 2025 tarihli başka bir raporda ise 2024 yılında Gazze'de her gün yaklaşık 60 bin metreküp arıtılmamış atık su ve kanalizasyonun çevreye bırakıldığı bildirildi.

Atık suların toprağa ve Akdeniz'e ulaşması, deniz canlılarını ve tarımsal üretimi de tehdit ediyor. UNEP, yer altı su kaynaklarının kimyasal maddeler ve diğer kirleticiler nedeniyle kirlenmiş olabileceğini, kıyı ve deniz alanlarında da kirlilik riskinin bulunduğunu belirtti.

GAZZE'DEKİ AĞAÇLIK ALANLARIN YÜZDE 97'Sİ ZARAR GÖRDÜ

İsrail saldırılarının en ağır etkilerinden biri de Gazze'nin bitki örtüsü ve tarım alanlarında görüldü.

UNEP'in Eylül 2025 tarihli raporuna göre Mayıs 2025 itibarıyla Gazze'deki ağaçlık tarım alanlarının yüzde 97,1'i, çalılık alanların yüzde 95,1'i ve yıllık tarım ürünlerinin yüzde 82,4'ü zarar gördü.

FAO'nun Eylül 2025 sonuna ilişkin uydu analizinde ise zeytinliklerin de içinde bulunduğu meyve bahçeleri ve ağaçlık tarım alanlarının yüzde 89'unun zarar gördüğü tespit edildi. Zeytinlikler, Gazze'de en ağır etkilenen tarımsal üretim alanları arasında yer aldı.

Tarım alanlarının zarar görmesi yalnızca ağaçların ve ürünlerin kaybedilmesi anlamına gelmiyor. Sulama kuyularının, seraların, tarım yollarının ve üretim altyapısının tahrip edilmesi, bölgenin kendi gıdasını üretme kapasitesini de büyük ölçüde ortadan kaldırıyor.

FAO ve BM Uydu Merkezi'nin Ağustos 2025 değerlendirmesinde Gazze'deki tarım arazilerinin yüzde 98,5'inin hasarlı veya erişilemez durumda olduğu açıklandı.

İSRAİL'İN BEYAZ FOSFOR KULLANIMI BELGELENDİ

Gazze'deki çevresel tahribatın bir diğer boyutunu ise kullanılan mühimmatların oluşturduğu riskler meydana getirdi.

İnsan Hakları İzleme Kuruluşu (Human Rights Watch - HRW), 12 Ekim 2023'te yayımladığı incelemede İsrail ordusunun Gazze'de beyaz fosfor mühimmatı kullandığını bildirdi. Kuruluş, 10 ve 11 Ekim tarihlerinde çekilen görüntüleri inceleyerek Gazze Limanı üzerinde patlayan 155 milimetrelik beyaz fosfor mühimmatlarını doğruladığını açıkladı.

İsrail, ateşkese rağmen Gazze Şeridi'ne yönelik saldırılarını sürdürüyor. İsrail ordusunun Gazze kentinin Saftavi bölgesindeki bir binaya düzenlediği saldırı sonucu çevredeki binalarda ve yerinden edilenlerin kaldığı çadırlarda ağır hasar meydana geldi.

Beyaz fosfor, havayla temas ettiğinde tutuşarak yüksek sıcaklıkta yanabilen bir madde olarak biliniyor. İnsanlarda ağır yanıklara neden olmasının yanı sıra çevresindeki yapıların, bitki örtüsünün ve tarım alanlarının tutuşmasına da yol açabiliyor.

BM İnsan Hakları Yüksek Komiserliği tarafından hazırlanan ve Kasım 2024'te yayımlanan Gazze raporunda da Kasım 2023 ile Şubat 2024 arasında Gazze'nin farklı bölgelerinde beyaz fosfor mühimmatının kullanıldığına ilişkin çok sayıda olay kaydedildi.